Gülistan Eyaleti

 Gülistan Eyaletinin turistik cazibesi

Gülistan tarihte « Gorgan » olarak adlandırılan bölgeye verilen yeni isimdir. Bu bölge, Gorgan başkenti olmak üzere bağımsız bir eyalet haline geldiği 1997 yılına kadar Mazandaran Eyaletinin bir parçasıydı. Gülistan eyaleti Mazandaran, Semnan ve Horasan eyaletlerinin kuzeyinde yer alır ve aynı zamanda Türkmenistan devletiyle de kara ve nehir komşusudur. Bölgenin doğal güzelliği ya da tarihi zenginlikleri olmak üzere eyaletteki turistik çekim merkezlerinin sayısı çoktur.

 

Gorgan kenti ve çevresi, ziyaretçilerine Şast-Kala Ormanı, Çaharbağ Köyü, Büyük Şehir Parkını gezme ve keşfetme olanağını sunmaktadır. Gümbet-i Kavus kentinde ise İmamzade Yahya İbni Zeyd Türbesi, dünyanın tuğladan inşa edilen en eski kulesi olan Kabus Kulesi, Georgean antik kenti kalıntıları, antik Gülistan barajı bulunmaktadır.

Minudaşt kentinde Bogoto Kalesi, Milli Park Doğal Yaşam Müzesi, Gülistan Milli Park Doğal Tarih Müzesi, Gülistan Milli Parkı, Lal su kaynağı, Garov Mağarası, Bager Abad Muhafaza Ormanı, Çehel Çay ya da Ak Çeşme Orman Parkı gibi yerler gezilebilir. Bandar-e Torkaman limanında Aşuradeh Adası, Gemişan Lagünü, Hazar Denizi dalgalarınca dövülen rıhtımları ve eski Rus Garnizonu bulunmaktadır.

Kalaleh (Kaleli) Kentinde Aksu ve Zav su kaynakları, Bandar-e Gaz limanının sis altında kalan rıhtımları, Bagu Ormanı, eski deniz feneri, İmamzade Habibullah Türbesi ziyaret edilebilir.

Kord Kuy kenti ise buradan geçen ziyaretçilerini Do-Ab ikiz su kaynaklarını, tarihi Derazno Köyünü, Ganjhane ve Cihannuma Mağaraları, tarihi Tamişeh kenti kalıntılarını gezmeye çağırmaktadır.

Ramyan kenti Nilbarg, Seyid Kalateh termal kaynaklarını ve yükseklerinde Güllemaran dağlarını, Pagale köyü ve Paşmaki Mağarasını barındırmaktadır.

Bu eyalette bulunan dağların, nehirlerin ve tarihi eserlerin sayısı fazladır ve bunları makalenin çerçevesi içerisine sığdırmamız mümkün olamaz. Bu yazıda, eyalette en çok tanınan gözde yerleri kısaca sıralamakla yetineceğiz.

Gülistan Eyaletinin doğal güzellikleri

Türkistan Ormanı : Gorgan’ın 40 km güney-doğusunda ve Şahrud’a 80 km uzaklıkta bulunan, aynı zamanda Didgah olarak adlandırılan Gorgan ovasındaki Türkistan Ormanı Şahrud’taki Şahkuh dağını aşan bir dağ geçidinde bulunmaktadır. Orman iki dağ arasından coşkulu akan soğuk bir ırmağın her iki yanında uzanmaktadır. Yazın dahi burada hava serin hatta soğuktur ki bu da çok sayıda ziyaretçinin burayı tercih etmesine neden olmaktadır. Ormana aynı isimle anılan bir yoldan ulaşılmaktadır. Orman köyden hemen sonra başlamakta ve Bam-e Gülistan’ın (Gülistan’ın Çatısı) dik yamaçlarına doğru, Cihannuma adı verilen çok farklı bir floraya sahip bir alanda birden sona ermektedir. Bölgenin irtifası göz önünde bulundurulduğunda bu « dam » çoğu zaman ziyaretçilerinin ayaklarının altında uzanan çok güzel bir bulut panoraması sunmaktadır.

Cihannuma Doğal Parkı : Kordkuy kentinin güney-doğusunda, 30000 hektardan daha geniş bir alana yayılan doğal park tüm mevsimler boyunca şaşırtıcı güzellikteki muhteşem manzaralarında yürüyüş yapmak isteyen turistlerin akınına uğramaktadır. Bu bölge, Gülistan Milli Parkından sonra eyaletteki en geniş doğal koruma alanıdır. İsmini yakınlarında bulunan Cihannuma Köyünden almaktadır. Ekolojik olarak olduğu kadar (ender görülen ya da endemik birçok canlı ve bitki türünü barındırmaktadır) burada bulunan antik kaleler, özgün köyler, kuleler ve değirmenler nedeniyle de tarihi olarak da ilgi çekmektedir. Coğrafi konumu ve iklimsel özellikleri bölgeye ek bir cazibe kazandırmaktadır. Radkan Kulesi ve surları gibi tarihi eserleri de aynı şekilde tarih meraklılarını bölgeye çekmektedir. Dağ ile coşkun suların buluşması, bölgeyi Gülistan eyaletinin ekoturistik çekim merkezi olarak gören İranlılar tarafından çok talep görmesini sağlamıştır.  

Çelçeli Doğal Parkı: Avlanmanın yasak olduğu Çelçeli doğal koruma alanı Gorgan’ın güney-doğusunda ve Cihannuma Doğal Parkının ise doğusunda yer almaktadır. Bu doğal parkta Çelçeli Dağı ve ırmağı bulunmaktadır. Ulaşımı zor olduğundan doğası günümüze kadar görece olarak bakir kalabilmiştir.

Çeşitli hayvan ve bitki türlerinin önemli doğal rezervlerinden ve yaşam alanlarından biri olduğundan, barındırdığı fauna ve flora çeşitliliği nedeniyle belli başlı araştırma alanlarından biri olarak kabul edilmektedir. Önceki yıllarda gerçekleşen aşırı avlanma nedeniyle yetkililer buradan 3 ila 5 yıl arasında sınırlı bir süre için avlanmayı yasaklamışlardır.

Nakarkoran Orman Parkı : Eyaletin en eski gezinti alanlarından biri olan ve Gorgan kentinin 4 km güneyinde yer alan bu park çok rağbet görmekte ve ziyaretçilerine ormanlık alanda, serin bir iklimde  gezinti yapma ve kamp kurma imkanı tanımaktadır.

Alangdare Orman Parkı : Gorgan Kentinin 3 km güney-batısında yer alan bu park, konumu itibariyle Gorgan’ın kuzeyinde geniş ormanlık alanların girişi konumundadır. İçinden orta büyüklükte bir nehir de geçmektedir.

Daland Orman Parkı: Azadşehir kentinin 11 km batısında yer alan bu eski parkta, yaşlı meşe ve akçaağaçları bulunmaktadır. Burada kamp kurmanın yanı sıra düzenlenen yürüyüş parkurlarında yürüyüşler de yapmak mümkündür.

Kordkuy Orman Parkı : Kordkuy kentinin 4 km güneyinde yer alan bu şirin park 54 hektar yüzölçümündedir ve parkın içinden akan Palangpa nehri kıyısında ziyaretçilerine piknik yapma imkanı tanımaktadır.

Gorog Orman Parkı: Gorgan’ın 23 km doğusundaki bu park 650 hektarlık bir alana yayılır ve birbirinden farklı gezinti olanakları sunar. Burası İran’ın kuzeyindeki ormanlarda yaşayan Maral ya da diğer ismiyle Hazar Kızıl Geyiğinin yaşadığı bölgedir.

Almagöl, Alagöl ve Acıgöl Lagünleri : Bu lagünler Gorgan kentinin 60 km kuzeyinde, Gülistan ve Türkmenistan sınırında yer alırlar. Çölün tam ortasında ağaççıklarla çevrili lagünler, suda ya da karada yaşayan, göçmen ya da göçmen olmayan birçok kuş türüne yıl boyunca ev sahipliği yapmakta ve muhteşem bir manzara sunmaktadır. Bölge özellikle kuşların cıvıltısıyla nam salmıştır.

Hazar Denizinin güney-doğu kıyıları: 68 800 hektarlık alana yayılan ve yaklaşık 5 km boyunca denizden ayrılmış olan Gorgan Körfezi bölgenin en önemli turistik çekim alanlarından biridir. Hazar Denizinin güney suları yıl boyunca donmamakta ve bu durum su sporlarının gelişimine olanak sağlamaktadır. Gorgan Körfezi ve Miyankale çevresine gelince, bölgenin özel ekosistemi sayesinde burası dünyadaki en zengin biyosfer rezervlerinden birini oluşturmaktadırlar. Aşuradeh kıyısı da, İran havyarının üretim merkezlerinden biri olduğu için ekonomik öneminin yanı sıra Hazar Denizinin doğu kıyısının önemli bir turistik bölgesidir.

Kabudval Şelalesi : Aliabad kentinin 5 km güneyinde yer alan şelale her hafta sonu bölge sakinlerinin akınına uğramaktadır.

Rango Şelalesi : Gorgan’ın 15 km güney-batısında yer alan Rango Nehri, iki yakasında zengin bir bitki örtüsüne sahip bölgeyi aştıktan sonra daha derin bir vadiye dökülmektedir. İşte bu vadide Rango nehrinin yolu iri bir kaya tarafından kesilmiş ve çok yüksek olmayan ama kayada açılmış birçok gedikten güzel bir havuza dökülen Rango şelalesi oluşmuştur. Burası orman içerisinde kısa bir yürüyüşten sonra ulaşılan ilginç bir dinlenme ve dinlence yeri haline gelmiştir.

Şadan Çağlayanı : Kordkuy kentinin 7 km güneyinde Elburz dağının yamaçlarındaki bakir ve doğal ormanların bağrında yer alan yedi seviyeli şelale doğa yürüyüşleri için çok uygun bir mekandır.

Şirabad Çağlayanı : Hanbehbin kentinin 6 km güneyindeki Şirabad çağlayanı Şir İbadet Tabiat Parkının geniş ormanının Şirabad köyünün güneyiyle kesiştiği noktada yer alır. En yükseği yirmi metreden dökülen bu yedi çağlayanın her birinin yüksekliği farklıdır. Çağlayanın gerisinde kısa bir tırmanışla girişine ulaşılabilen bir mağara bulunmaktadır.

Baran Kuh Şelalesi : Baran Kuh Şelalesi Gülistan Eyaletindeki en güzel şelaledir. Dağın yüksekliklerinde, Gorgan’ın 18 km güney-batısındaki Şast Kale ormanındaki, Şast Kale nehrini Baran Kuh Orman Parkına bağlayan yol üzerindeki bu şelalenin bir özelliği de kışları donmasıdır ki bu da ona ayrıca güzellik katmaktadır. Ulaşımın zor olması şelale ve çevresinin tahribatını önlemiştir. Buraya ulaşmak için iyi bir fiziksel hazırlık ve uygun donanım gereklidir.

Loveh Çağlayanı : Bu çağlayan Gülistan Milli Parkının 14 km batısında ve Loveh köyünün 5 km güneyinde yer alır. Birbirini izleyen dört adet çağlayan ormanın ortasında muhteşem bir manzara oluşturmaktadır.

Kiyaram Mağarası : Arkeolojik kazılar bize Minudaşt’ın köylerinden birinde bulunan  mağaranın Orta Paleolitik dönemden (yani yaklaşık olarak M.Ö.100 000 yılından) kalma olduğu ve o dönemlerde burada avcıların yaşadığını ortaya koymuştur.

Şirabad Mağarası: Bölgenin en büyük doğal mağaralarından biri olan Şirabad Mağarası, Gorgan kentinin 55 km doğusunda yer almaktadır. Suyun kayayı biçimlendirmeye devam ettiği aktif bir mağaradır. Mağaranın büyük bir bölümü karanlıktır ve tabanında suyun kayayı oyarak oluşturduğu bir su kaynağı vardır. Başta semender olmak üzere mağarada yaşayan birçok canlının barınağı konumundadır.

Golramyan Havuzu: Ramyan kentinin 5 km güneyinde bulunan oval biçimli, 90 metre uzunluğunda ve 80 metre genişliğindeki bu doğal havuzun derinliği 44 ila 80 metre arasında değişmektedir. Yüzeye doğru kabarcıkların çıktığı suyu ve yüzölçümüne nazaran ilgi çeken derinliği, geniş doğal servi ormanı içerisindeki bu açıklık alandaki küçük göle her yıl birçok ziyaretçiyi çekmektedir.

Hezarpiç ya da Hezarşam Tepesi: Bu ormanlık tepe Gorgan kentine ve hatta tüm bölgeye hakimdir ve çok geniş bir görüş alanı sunmaktadır. Bu yüksek noktadan kenti, komşu köyleri, kentin güneyinde ormanlarla kaplı vadileri ve hatta uzaktan Gorgan körfezini dahi görmek mümkündür.

Ziyaret Köyü : Gorgan kenti çıkışında, turistik Nahar Koran bölgesini geçtikten sonra şirin bir orman yolu sizi Gülistan’ın farklı bir çekim noktasına, ormanlarla kaplı iki dağın kesiştiği noktadaki Ziyaret Köyüne götürür. Köy yazın serin havası kışın ise karla kaplı çevresi nedeniyle ziyaretçiler tarafından rağbet görmektedir. Gorgan’ın 17 km güneyindeki Ziyaret Köyünün 5 km güneyinde, ormanlarla kaplı dağın eteklerinde aynı adla anılan bir şelale de bulunmaktadır. « Ziyaret » ismi bir tür « hac » anlamına gelir ki köy adını, her yıl binlerce kişinin ziyaret ettiği Kase Rud Irmağının vadisinde bulunan İmamzade Abdullah türbesinden alır.

Köyde ayrıca İmamzade Abdullah türbesinin hemen yanında bulunan ve kemik ve deri hastalıklarına iyi gelen bir termal su kaynağı bulunmaktadır. Suyu orta sıcaklıkta, kokusuz ve berraktır.

Nomel Köyü : Gorgan-Meşed ana yoluna 7 km mesafedeki bu küçük güzel köy kendine özel doğal ve tarihi güzelliklere sahiptir. Antik Nomel barajı dışında köyde Kale-i Tepe, eski mezarlıklar ve Çelgisu mağarası ve altı şelalesi gibi doğal güzellikler de vardır. Bu şelaleler bütünü Nomel köyünün 4 km kuzeyinde, Çelgisu ormanlarının içerisinde bulunmaktadır. Ulaşım zorluğu buranın da ekolojisini ve özgünlüğünü günümüze kadar korumasını sağlamıştır. Köyün çevresinde, kısa ama güzel olan Avşar Doğulu ikiz şelaleleri ve 30 metre yüksekliğindeki İstgah (durak)  ve 15 metre yüksekliğindeki İstgah 2 şelaleleri gibi başka şelaleler de yer almaktadır.

Gülistan Eyaletindeki tarihi yerler

Turan Tepe: Birkaç tepeden oluşan bu antik yapılar bütünü Gorgan kentinin 17 km kuzey-doğusunda, Turan Tepe köyünün yakınlarındaki bir göl kenarında bulunmaktadır. Yüksek irtifada bulunan ve M.Ö.IXncu bin yıldan beri insanların yerleşmiş bulunduğu bu yerde yapılan arkeolojik kazılarda Ahameniş, Sasani ve İslami dönemin ilk yıllarından kalma eşyalar bulunmuştur. Turan Tepe, ilk olarak 1841 yılında, adına Gance Estarabad (Estarabad hazinesi) adı verilen bir antik koleksiyonun kaza eseri bulunmasıyla arkeolojik önem kazanmıştır.

İmamzade Nur : Gorgan’da bulunan İmamzade Eşag (Nur) Şii on iki imamlar soyundan gelen, kimilerine göre İmam Rıza’nın kardeşi olan ermiş kişidir. Bu çok kenarlı yapı tuğla süslemelere sahiptir ve mihrabı titizlikle işlenmiş ince bir sıvayla kaplanmıştır. Yapıdaki tuğla mukarnaslar, bu tür tarihsel İran sanatının en iyi örneklerindendir. Kentin büyük Camiisi İmamzade türbesinin yanında yer alır.

Mescid Camii : Gorgan’daki Mescid Camii (Büyük Camii) Selçuklu döneminin ortalarından kalma dini ve tarihi eserlerden biridir. Caminin, dönemin usullerine göre yapılmış dört ihvan ve dört şabestanla çevrili bir merkez avlusu bulunmaktadır. Nalbant Han çarşısının yanında yer alan cami, 1000 m2’si avlu olmak üzere yaklaşık 1600m2’lik alana oturmaktadır. Caminin mimari süslemeleri yedi farklı renge sahip tuğla ve seramikler kullanılarak yapılmıştır.

Nalbant Han Çarşısı : Gorgan’ın eski çarşısı ya da Nalbant Han çarşısı mimari açıdan Kuzey İran’ın en güzel çarşılarından biri olarak kabul edilmektedir. Onu ülkedeki diğer geleneksel çarşılardan ayıran özelliği üstünün kapalı olmamasıdır. Bu çarşıdaki en önemli tarihi eserler arasında her ikisi de Selçuklu döneminden kalma Gazi Hamamı ve Mescid Camii sayılabilir.

Emir Latifi’nin Evi ya da Gorgan El Sanatları Müzesi: Geleneksel Nalbant Han Çarşısının yanında İran milli eserlerine kayıtlı bir eser yer almaktadır. 956 m2’lik alana inşa edilen iki katlı Kaçar malikanesi XIXncu yüzyılın sonunda Mehdi Han Malik tarafından inşa edilmiş ve Gorgan’ın ilk el sanatları müzesini barındırmıştır.

Bageri Evi : Nalbant Han mahallesinin yakınında bir başka milli eser, Gorgan’ın tarihi mimarisinin güzel bir örneği ve 150 yıldan eski olan bir yapı ziyaretçilerin dikkatini çekmektedir. 3000m2’ye yayılan bu evin inşasında birçok farklı malzeme kullanılmakla birlikte özellikle ahşap kısımları bu alandaki sanatın doruğunu göstermektedir. Evin bölümlerinden her biri ayrı ayrı birer tarihi eser olarak değerlendirilebilir.

Gorgan Tagavi Evi : XIXncu yüzyıldan kalma olan Gorgan’daki Tagavi evi, kentin ileri geleni tüccar Hacı Mirza Muhammet Taci Tagavi tarafından inşa edilmiştir. 2000m2lik malikanede yer alan “Kolah-Farangi” adı verilen köşk Gorgan’daki tüccarların ve siyasilerin sık sık bir araya geldikleri bir mekandı.

Antik Maran Kalesi : Ramiyan kentinin 12 km güney-batısında bulunan antik Maran kalesi, 2430 metre yükseklikte müstahkem bir noktaya inşa edilmiş 3 kilometrekareye yayılan bir yapıdır. Bu kaleden bakarak çevredeki dağ ve vadilerin çarpıcı manzarası izlenebilir. Ramiyan’ın bu kesimi İslam öncesi devirde, yaz aylarındaki serin havası ve coğrafik konumu nedeniyle başta Arşak Hanedanı olmak üzere birçok hanedanlığın yazlık başkentlerinden biri olmuştur.

Ak Kale : XIXncu yüzyıl başlarına kadar Gorgan kentinin 18 km kuzeyinde bir kale yer almaktaydı. Bu antik kale, bölgenin yaşadığı çalkantılı dönemlerde gerek krallık güçlerine karşı gerekse de isyancılara karşı ayakta kalmasını bilmiştir. Safevi Şahının emriyle Kaçarların bölgeye göç etmesiyle birlikte bu kale onların konutu haline dönüşmüştür. Gorgan nehri kalenin içinden geçmekte ve onu ikiye bölmektedir ki, bu iki bölümü Safevi Şah Abbas döneminde inşa edilen bir köprü birleştirmektedir. Bu kale eskiden altı metre yüksekliğinde ve daire şeklindeydi. XVIIInci yüzyılın sonundan itibaren en önemli Kaçar önderlerinin başkent Tahran’a gitmesiyle birlikte, bu yerlere Türkmenler yerleşmiş ve artık insanların yaşamadığı kalenin yıkımı süreci de başlamıştır. Bugün kaleden geriye tuğladan yapılan tarihsel köprü ve bazı yıkıntılar kalmıştır.

Emadiye Medresesi (Emadiye Okulu) : 1550m2’lik ve 500 yıldan eski olan bu din bilimi okulu Gorgan kentinin tam merkezinde yer almaktadır. Okulun kesin inşa tarihi konusunda halen kesin bir kanaat olmamakla birlikte ana binanın XVIncı yüzyılın ortasında, Timur saltanatının sonuna ve Safevi Hanedanlığının başlangıcına denk gelen dönemde inşa edildiği kesindir. Bu milli eser dikdörtgen biçiminde tasarlanmıştır ve kenarlarda her birinin üstünde avluya bakan bir katın olduğu ihvanlar yer almaktadır. Birbirine ahenkle benzeyen hoca hücreleri binanın iç alanı çevresinde inşa edilmiş olup, ihvanlar sayesinde bunların her biri ayrı ayrı fark edilebilmektedir.

Gezlek Kervansarayı : İslami dönemden kalma kervansaray Gorgan kentinin 35 km güney-doğusunda bulunmaktadır. Üstü kapalı, dörtgen şeklinde, on iki odalı dağ kervansaraylarının tipik bir örneğidir. Mimarisi ve burada kullanılan malzeme dikkate alındığında, kervansarayın Safeviler döneminden kalma olması muhtemeldir. Her odada kışın ısınmayı sağlamak üzere bir ocak yer alır. Tavan tonozludur ve iç mekanın ışığı kervansarayın kubbelerinin merkezindeki Rozane adı verilen açıklıklardan sağlanır.

Kaçar Muhammet Han Sarayı : Gorgan’da bulunan bu iki katlı eser Mazandaran valisi tarafından inşa ettirilmiş olmakla birlikte Kaçar Hanedanlığının kurucusu Kaçar Ağa Muhammet Han’ın adıyla anılmaktadır. Eserin mimari özellikleri XVIInci yüzyıldan kaldığını göstermektedir. Yapılar bütünü aralarında Valilik (dar-ül imare), Adalet Sarayı (dar-ül hüküma) ya da Kolah Fanagi gibi birçok binadan oluşmaktadır.

Kümbet-i Kabus Kulesi : Kümbet-i Kabus kentinde yer alan 1006 yılından kalma bu tarihi anıt mezar, ana gövde ve konik kubbeden oluşan bir kuledir. Kabus-e Voşmgir’in hükümdarlığında inşa edilen Kümbet-i Kabus ya da Mil Kümbet, bir toprak tepenin üzerine topyekun tuğladan inşa edilmiş dünyadaki en yüksek kuledir. Bu bin yıllık kulenin yüksekliği 70 metrenin üzerindedir.

Radkan Kulesi : Bin yıllık tarihi kule eyaletin önemli tarihi cazibelerinden biridir. 32 metre yüksekliğinde bir ana gövde ve konik kubbeden oluşan ve İpek Yoluna hakim olan kule, eskiden ışığıyla kervanlara yol gösteriyordu. Öte yandan bazı varsayımlara göre kulenin bir kale, saray ya da türbenin parçası olduğu da söylenmektedir.

Tarihi Gorgan Seddi : Hazar Denizinin doğu kıyısındaki Gemişan bölgesinden Kaleli’nin kuzey-doğusundaki tepelere kadar uzanan Gorgan Seddi ya da Kızıl Surlara (Divar-e Sorkh) bazı tarihi metinlerde Kızıl Yılan (Mar-Esorkh) da denmektedir. Günümüzde bu tarihi surların sadece küçük bir bölümü ayakta kalabilmiştir. 200 km uzunluğundaki surlar Partlar ya da Safeviler tarafından doğudan gelen akınları önlemek için inşa edilmişti.

Hamideh Haghighatmanesh

     

(La Revue de Téhéran Dergisinin Ekim 2015 tarihli 119ncu sayısında yer alan Hamideh Haghighatmanesh imzalı Fransızca yazıdan Türkçeleştirilmiştir http://www.teheran.ir/spip.php?article2145#gsc.tab=0 )

Yazdıre-Posta

Irish gambling website www.cbetting.co.uk Paddy Power super bonus.