ARG-E RAYEN

 Iran’ın güney-batısında yer alan ve pişmemiş kerpiçten inşa edilen kale 2000 m²’lik bir alana yayılmaktadır.

2003 yılındaki depremden sonra büyük hasar gören Bam kalesinden sonra dünyadaki pişmemiş kerpiçten inşa edilmiş ikinci en büyük yapıdır. Kerman eyaletinde (şehristanında) bulunan Rayen kentinin 100 km güneyinde, 4501 metrelik yüksekliğiyle İran’ın dördüncü en yüksek zirvesi olan Hazar Dağının (Kuh-e Hazar) eteklerinde bulunur. Bölge geçmişte, doğu-batı ticaret yolları üzerindeki konumu nedeniyle Mısır’a kadar uzanan ticarette önemli bir dokuma merkeziydi.   

Yapı, mimarisiyle Bam kalesine benzer ve bir tepenin üzerinde yer alır.  Yaklaşık yirmi bin metrekarelik alanı kaplayan kale hemen hemen kare biçimindedir ve kenarları işlemeli birçok burçla çevrilidir. Sur duvarları on metreden yüksektir. Kalenin tek girişi çok güzel bir kapının bulunduğu doğu tarafındadır. Yapının batısında, girişin tam karşısında ise giriş kapısı yine doğuya açılan, eskiden yöneticilerin yer aldığı bir iç kale yer bulunmaktadır. Kalenin içinde zamanında bir cami, pazaryeri, yazlık ve kışlık konutların yer aldığı bir bölüm, bir dere, ileri gelenlerin ve halktan insanların oturduğu evler yer almaktaydı. Bu kerpiç yapılar zamanla hasar görmüş olmakla birlikte kısmen sağlam durumdadırlar ve kalenin sapasağlam sur ve burçlarıyla beraber güzel bir görüntü sunmaktadırlar.        

Kalenin varlığı, Rayen kentinin İslam öncesinde de var olduğunu ve hatta Sasani dönemine kadar uzandığını göstermektedir. Bölgede daha da eski kaleler bulunmaktaydı ancak bunlar aradan geçen yüzyıllar içerisinde doğal afetler sonucunda yıkıldılar. Rayen kalesi, Nadir Şah Afşar ve onun oğlu Muhammed Ali Han dönemindeki vali Mirza Hüseyin Han’ın inşa ettirdiği hisarlar arasında bulunmaktadır. Zend Hanedanlığının Kaçar Muhammed Han tarafından devrilmesinden sonra, Mirza Hüseyin Han’ın soyundan gelen Mir Hüseyni tarafından kullanıldı. Bu ailenin kimi üyeleri hala bu kentte ve Kerman’da yaşamaktadırlar.

Rayen’de ayrıca imamzadelere ait türbeler bulunmaktadır. İmam Sadık’ın torunlarından Ebu bekir’in türbesi ve Seyit Ali İmam Hasan Mojtaba’nın torunu ve Zeyd İmam Musa Kazım’ın türbeleri buradaki en önemli türbelerdir. Bu nedenle burası aynı zamanda önemli bir hac merkezi de sayılır.

Rayen kenti termal kaynaklar açısından da zengindir. On dört tane termal kaynak arasında kırsal alanda Hasan Ali Kalesi yakınında bulunan kaynak bunların en büyüğüdür. Döteryum ya da başka bir deyişle ağır hidrojen içeren bu kaynağın suyu içilmemekle birlikte romatizma, raşitizm ve lenfatik sistem hastalıklarına iyi geldiği bilinmektedir.

İmam Ali türbesi ve Tac Mahal’de de kullanıldığı bilinen kaliteli Rayen mermeri dünya çapında üne sahiptir.  

(La Revue de Téhéran dergisinin Ağustos 2013 tarih ve 93 numaralı sayısında Sarah Mirdâmâdi imzasıyla yayımlanan yazıdan ve http://www.rayen.ir sitesinden Türkçeleştirilip derlenmiştir.)